काठमाडौं । नेपालमा बुधबार आएको विनाशकारी बाढीको कारणबारे नयाँ तथ्य सार्वजनिक भएको छ । बाढी आउनुअघि महसुस गरिएको भूकम्पीय कम्पन सामान्य भूकम्प नभई ग्लेसियरको ठूलो हिस्सा ढलेर त्यसबाट मलबे बगेका कारण उत्पन्न भएको हुनसक्ने देखिएको छ ।
प्रारम्भिक रूपमा बाढी आउनुअघि महसुस गरिएको कम्पनलाई ४.४ म्याग्निच्युडको भूकम्पका रूपमा वर्गीकरण गरिएको थियो । तर अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) को थप विश्लेषणपछि उक्त घटनाको अनुमानित तीव्रता ५.२ म्याग्निच्युडमा संशोधन गरिएको र कम्पनको प्रकृतिबारे थप अध्ययन भइरहेको जनाइएको छ ।
यूएसजीएसले आसपासका भूकम्प मापन केन्द्रबाट प्राप्त तथ्यांक, भूकम्पीय तरंग तथा स्याटेलाइट तस्बिरको विश्लेषण गर्दा उक्त कम्पन ग्लेसियर ढलेर ठूलो परिमाणमा मलबेसहित तलतिर बगेका कारण उत्पन्न भएको हुनसक्ने देखाएको हो ।
यस घटनाबारे क्यानडाको क्यालगरी विश्वविद्यालयका भू–आकृति विज्ञानका एसोसिएट प्रोफेसर ड्यानियल सुगरले पनि ग्लेसियर ढलेर बाढी आएको हुनसक्ने बताएका छन् । उनले विपद् आउनुभन्दा अघिका र त्यसपछिका स्याटेलाइट तस्बिर तुलना गर्दा उच्च हिमाली क्षेत्रमा ग्लेसियरको ठूलो भाग हराएको देखिएको बताएका छन् ।
सुगरका अनुसार करिब ५ हजार २०० मिटर उचाइको चट्टानी क्षेत्रमा रहेको ग्लेसियरको ठूलो हिस्सा अचानक तल खसेको हुनसक्छ । तापक्रम बढेर हिउँ पग्लिँदा ग्लेसियरभित्र पानी प्रवेश गरेको र त्यसले तल्लो भागलाई चिप्लो बनाउँदा ग्लेसियर अस्थिर भएर ढलेको हुनसक्ने उनको अनुमान छ ।
ग्लेसियरको ठूलो हिस्सा खस्दा हिउँ, बरफ, चट्टान र माटो ठूलो परिमाणमा तलतिर बगेको र त्यसले नदीमा अचानक पानीको बहाव बढाएर विनाशकारी बाढी निम्त्याएको हुनसक्ने देखिएको छ ।
नेपालका हिमाली क्षेत्रमा ग्लेसियर पग्लने, पछि हट्ने तथा ग्लेसियर तालको विस्तार हुने क्रमले बाढी, हिमताल विस्फोट र हिमपहिरोजस्ता जोखिम बढाउँदै गएको वैज्ञानिक अध्ययनहरूले देखाएका छन् । नेपालमा सम्भावित जोखिमयुक्त हिमतालहरूबारे निरन्तर निगरानी र अध्ययन आवश्यक रहेको विज्ञहरूले बताउँदै आएका छन् ।
यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो ग्लेसियरजन्य जोखिमबारे समेत गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । यद्यपि पछिल्लो बाढीको वास्तविक कारणबारे पूर्ण निष्कर्षमा पुग्न थप भौगोलिक, भूकम्पीय तथा स्याटेलाइट अध्ययन आवश्यक रहेको देखिन्छ ।
घटनाको प्रारम्भिक विवरणमा भूकम्पलाई बाढीको सम्भावित कारण मानिए पनि पछिल्लो विश्लेषणले ग्लेसियर ढल्ने र त्यसबाट उत्पन्न भौगोलिक प्रक्रियाले ठूलो पानीको बहाव निम्त्याएको हुनसक्ने नयाँ सम्भावना अघि सारेको छ ।
